Mình luôn nghĩ mùa đông là mùa của sự lười biếng: chỉ muốn quấn chăn, nằm yên và để thời gian tự trôi. Cho đến khi mình sang Nhật vào đúng những tháng lạnh nhất trong năm.
Trời lạnh đến mức chỉ cần tháo găng tay vài phút là ngón tay tê cóng. Vậy mà giữa cái buốt ấy, ẩm thực mùa đông Nhật Bản lại ấm áp đến lạ. Không chỉ ấm bụng, mà còn ấm luôn cả tâm trạng.
Trong bài viết này, mình muốn kể lại những món ăn mùa đông Nhật Bản mà mình đã thử, những chỗ mình dừng chân, những mùi hương mình vẫn còn nhớ. Nếu bạn chuẩn bị đi Nhật mùa đông, hi vọng đây sẽ là một “tấm bản đồ nhỏ” cho chiếc bụng đói của bạn.
① Oden – mùi mùa đông tỏa ra từ cửa hàng tiện lợi🍲
Lần đầu mình biết đến oden là một buổi tối ở Tokyo. Mình trốn vào cửa hàng tiện lợi cho đỡ lạnh, vừa bước vào đã ngửi thấy một mùi thơm nhẹ, ấm, rất khó diễn tả. Ở góc quầy, cạnh quầy tính tiền là một nồi lớn chia ngăn, nước dùng sôi lục bục. Đó chính là oden.
Oden là món hầm gồm nhiều thứ thả vào chung một nồi nước dùng thanh làm từ tương đậu nành, tảo, cá khô. Người ta tự tay chọn:
Miếng daikon – củ cải trắng thái khoanh dày, ninh đến trong veo.
Konnyaku dai dai từ củ konjac.
Trứng luộc đã ngâm trong nước dùng.
Các loại đậu phụ chiên, chả cá đủ hình dạng, konbu buộc nơ.
Nhìn qua, oden không phải kiểu món “đẹp để chụp ảnh”, nhưng khi ngồi thu mình bên góc quán, ôm bát oden nóng, húp thìa nước đầu tiên, mình hiểu vì sao người Nhật coi đó là một trong những món ăn gắn liền với mùa lạnh.
Điều thú vị là bạn có thể mua oden rất dễ, từ cửa hàng tiện lợi đến những quán nhỏ bên đường. Với mình, chỉ cần ngửi thấy mùi oden là biết mùa đông Nhật Bản đã thực sự bắt đầu.
② Các món đậu phụ – khi sự giản dị trở nên tinh tế 🍲
Mình vốn đã thích đậu phụ, nhưng phải đến những ngày đông ở Nhật, mình mới cảm nhận hết độ “tinh tế” của nguyên liệu này trong ẩm thực mùa đông Nhật Bản.
Có lần mình lên Kyōto, ghé một quán nhỏ chuyên về đậu phụ. Món nổi tiếng ở đây là yudofu: một nồi nước trong veo, bên trong chỉ có những miếng đậu phụ trắng mềm, gần như không nêm nếm cầu kì. Khi ăn, chỉ cần gắp một miếng đậu, chấm nhẹ vào bát nước tương hoặc nước cam chanh là đủ.
Ngoài yudofu, mình còn thử:
Agedashidōfu: đậu phụ chiên vàng giòn bên ngoài, bên trong mềm mịn, rồi thả vào bát nước dùng nóng, rắc hành lá, củ cải bào.
Mì kitsune udon: sợi udon dai nhẹ với một miếng đậu phụ chiên mỏng đặt trên mặt, thấm đẫm nước dùng nóng.
Đậu phụ trong mùa đông Nhật Bản cho mình cảm giác thanh, nhẹ, sạch và ấm. Mình rất thích khoảnh khắc đưa thìa xuống, miếng đậu phụ vỡ ra mềm mại, hơi nước bốc lên mờ cả mắt kính. Đơn giản vậy thôi nhưng lại là một phần rất đẹp của món ăn mùa đông Nhật Bản.
③ Nabe – nồi lẩu của những câu chuyện
Nếu oden là món ăn mùa đông dành cho những ai đi một mình, thì nabe lại sinh ra để ăn cùng người khác. Nabe trong tiếng Nhật nghĩa là cái nồi, và từ đó dùng để gọi chung các món lẩu, hầm.
Một tối cuối tuần lạnh cắt da, mình được bạn rủ đi ăn nabe. Giữa bàn là chiếc nồi đất, bên trong là nước dùng nóng, xung quanh là rau, nấm, thịt, đậu phụ… Tất cả mọi người cùng gắp, cùng thả, cùng ăn.
Có rất nhiều loại nabe:
Chanko-nabe: nồi lẩu giàu đạm, món ăn quen thuộc của các võ sĩ sumo.
Yosenabe: kiểu “lẩu thập cẩm”, cho đủ thứ mình thích vào một nồi.
Motsunabe: lẩu lòng, nội tạng bò hoặc heo, rất hợp trời lạnh.
Sukiyaki, shabu-shabu: những loại lẩu với thịt bò thái mỏng, ăn đến đâu nhúng đến đó.
Ngồi bên nồi nabe sôi lăn tăn, nghe mọi người cười nói, cảm nhận hơi nóng bốc lên mặt, mình thấy mùa đông Nhật Bản bỗng trở nên rất gần gũi, không còn xa lạ như những ngày đầu.
④ Shiruko và zenzai – bát ngọt sánh cho những ngày tay lạnh
Mình thuộc kiểu người: hễ trời lạnh là thèm đồ ngọt. Nên khi phát hiện ra shiruko và zenzai, mình đã “phải lòng” ngay lập tức.
Shiruko là món súp ngọt nấu từ đậu đỏ, nhuyễn, sánh, thường ăn cùng bánh nếp mochi trắng tròn. Zenzai cũng là súp đậu đỏ nhưng có hạt, cảm giác “đã miệng” hơn. Hai món này thường được phục vụ trong quán trà hoặc quán chuyên đồ ngọt.
Một buổi chiều trời âm u, mình ngồi trong quán gỗ nhỏ, ngoài cửa kính là gió lạnh, trước mặt là bát shiruko nóng hổi, bên cạnh là chén trà xanh. Vị ngọt của đậu đỏ, vị hơi đăng đắng của trà, cộng với độ dẻo của miếng mochi, khiến mình cảm thấy như vừa được ai đó vỗ nhẹ lên vai: “Không sao đâu, mùa đông rồi cũng qua”.
⑤ Bánh nếp mochi – miếng dẻo nhỏ gói trong đó cả truyền thống 🎍
Nhắc tới món ăn mùa đông Nhật Bản, đặc biệt là dịp năm mới, chắc chắn không thể bỏ qua bánh nếp mochi. Vào thời điểm chuyển năm, mochi xuất hiện khắp nơi: trong siêu thị, cửa hàng tiện lợi, trên bàn ăn, và cả trên bàn thờ trong mỗi gia đình.
Ấn tượng nhất với mình là kagami mochi – bánh nếp gương. Thông thường, kagami mochi gồm:
Hai chiếc bánh nếp trắng tròn chồng lên nhau.
Trên cùng là một quả cam đắng nhỏ.
Kèm vài chi tiết trang trí bằng giấy, hồng khô, rong biển.
Người Nhật bày kagami mochi để cầu chúc một năm mới tròn đầy, sung túc.
Mochi dẻo, thơm mùi gạo nếp, có thể:
Thả vào súp nóng.
Nướng cho hơi cháy cạnh, vỏ giòn, ruột dẻo.
Ăn cùng đậu đỏ, bột đậu nành, nước mật.
Nhưng vì mochi rất dẻo, nên khi ăn – nhất là người lớn tuổi – luôn được nhắc phải nhai thật kĩ. Một miếng bánh nhỏ nhưng gói trong đó là cả lịch sử, thói quen và niềm tin của người Nhật vào năm mới.
⑥ Bánh bao nhân thịt – món ăn vặt cứu cánh trên đường về 🥟
Có những ngày mình chạy qua lại giữa các tuyến tàu, đến tối thì đói lả người. Đó chính là lúc bánh bao nhân thịt kiểu Nhật xuất hiện như một cứu cánh nhỏ.
Người Nhật gọi món này là nikuman. Bánh tròn, trắng, vỏ mềm, bên trong là nhân thịt heo hoặc thịt bò băm, trộn với hành, nấm. Những chiếc bánh được hấp nóng trong tủ kính, hơi nước bám thành lớp mờ trên mặt kính như sương.
Mua một chiếc bánh, cầm trong tay vừa để sưởi, vừa cắn từng miếng nhỏ, cảm nhận nhân thịt nóng hổi, thơm ngậy lan ra, mình thấy như có ai đó vừa bật thêm một chiếc lò sưởi nho nhỏ trong bụng.
Giữa những ngày đông ở Nhật, nikuman là món ăn đường phố đơn giản nhưng rất đáng nhớ. Chỉ cần một chiếc bánh bao mà mình lại có cảm giác ẩm thực mùa đông Nhật Bản gần gũi thêm vài phần.
⑦ Cơm hộp năm mới osechi ryori – buổi sáng đầu năm của gia đình nhỏ 🎍
Những năm đầu ở Nhật, mình chỉ nhìn osechi ryori qua tivi và các tờ quảng cáo siêu thị. Hộp cơm năm mới ấy lúc nào cũng trông vừa sang, vừa… xa cách. Mãi đến năm trước, vợ chồng mình quyết định thử đặt một hộp về ăn cùng gia đình nhỏ cho biết cảm giác đón năm mới như người Nhật.
Hôm đó là ngày cuối cùng của năm. Ngoài trời lạnh, gió thổi hun hút, trong nhà thì ấm áp dưới bàn sưởi. Sau khi đi làm về, hai vợ chồng ghé siêu thị lấy hộp osechi đã đặt trước, cẩn thận mang về như mang theo một chiếc hộp chứa đầy mong ước cho năm mới. Chúng mình đặt hộp lên bàn, hẹn nhau: “Sáng mùng Một mở nhé, mở sớm coi như mở lộc đầu năm”.
Sáng hôm sau, khi ngoài cửa sổ trời còn âm u, cả nhà thức dậy chậm rãi hơn ngày thường. Mình pha ấm trà nóng, bật nhẹ chương trình đầu năm trên ti vi. Cả nhà ngồi quanh bàn sưởi, cùng nhau mở từng tầng hộp osechi ryori. Mỗi tầng lại là một bất ngờ nhỏ:
Góc này là đậu đen, chủ nhà Nhật từng nói tượng trưng cho sức khỏe, làm việc chăm chỉ.
Góc kia là cá nhỏ nấu tương, mong cho mùa màng, việc làm trong năm mới được thuận lợi.
Một ngăn khác là trứng cá trích, dành cho lời cầu chúc con cháu, gia đình thêm đông vui.
Ngoài ra còn bao nhiêu món rau củ ngâm, trứng cuộn, tôm, chả cá… được xếp ngay ngắn, màu sắc hài hòa đến mức mình ngần ngại không nỡ gắp ngay.
Cảm giác lúc đó rất lạ: dù chỉ là hai vợ chồng trong một căn phòng nhỏ, vừa ăn vừa giải thích cho nhau ý nghĩa từng món, nhưng bỗng nhiên mình thấy mình được nối với một dòng chảy truyền thống rất dài của xứ này. Ẩm thực mùa đông Nhật Bản trong khoảnh khắc đó không còn là thứ gì xa lạ nữa, mà trở thành một phần trong kỉ niệm gia đình nhỏ của chính mình.
Từ năm ấy, mỗi lần nghĩ về osechi ryori, mình không chỉ nghĩ đến “cơm hộp năm mới Nhật Bản” nữa, mà nghĩ đến một buổi sáng đầu năm yên ả, tiếng ti vi nhỏ vừa đủ nghe, trà nóng bốc khói, tay gắp từng miếng thức ăn, lòng thì lặng lẽ mong cho gia đình mình thêm một năm bình an.
⑧ Dâu tây mùa đông – điều ngược đời nhưng ngọt lịm 🍓
Trước khi sang Nhật, trong đầu mình luôn mặc định dâu tây là trái cây của mùa hè. Thế rồi mình bất ngờ khi biết dâu tây ở Nhật lại là ngôi sao của mùa đông.
Nhờ được trồng trong nhà kính, dâu tây được thu hoạch vào những tháng lạnh và xuất hiện khắp nơi:
Trong các siêu thị, xếp thành từng khay ngay ngắn.
Trên mặt những chiếc bánh kem Giáng sinh.
Trong những chiếc bánh nếp mochi nhân dâu tây.
Dưới dạng dâu tây nhúng sô-cô-la, phủ đường trong lễ hội.
Buổi tối, đi dạo trong siêu thị, ngang qua quầy hoa quả, nhìn những khay dâu đỏ mọng xếp thẳng hàng, mình có cảm giác mùa đông Nhật Bản không còn xám nữa, mà được điểm thêm những chấm đỏ vui mắt.
Dâu tây mùa đông vừa ngon, vừa đẹp, lại gắn với không khí lễ hội cuối năm, vì vậy rất xứng đáng có mặt trong danh sách món ăn mùa đông Nhật Bản nên thử.
⑨ Yuzu, mikan, kaki – ba hương vị trái cây của mùa lạnh 🍊
Nếu phải chọn ba loại trái cây để miêu tả ẩm thực mùa đông Nhật Bản, mình sẽ không ngần ngại chọn yuzu, mikan và kaki.
Mikan: quýt vỏ mỏng, dễ bóc, vị ngọt nhẹ. Hình ảnh cả nhà ngồi dưới bàn sưởi, bóc quýt, xem chương trình cuối năm là cảnh mình thấy rất nhiều trên truyền hình Nhật.
Yuzu: quả nhỏ, vỏ vàng cam, mùi thơm rất đặc trưng. Người Nhật dùng yuzu để làm nước chấm, cho vào nước dùng, thậm chí thả cả quả vào bồn tắm nước nóng để thư giãn trong những ngày lạnh.
Kaki: hồng giòn, màu cam, quả nào quả nấy tròn đầy. Khi vụ hồng sắp hết, mình từng bắt gặp những dây hồng được treo lủng lẳng trước mái hiên, đó là cách người ta làm hồng khô để dành ăn dần trong mùa đông.
Ba loại quả này không chỉ ngon mà còn dễ tìm, giá mềm hơn nhiều loại hoa quả nhập khẩu. Nhiều tối mùa đông ngồi làm việc, mình hay để bên cạnh một đĩa nhỏ: vài múi quýt, một quả hồng, thêm cốc trà nóng. Vậy là đủ có cảm giác mình đang sống giữa một mùa đông Nhật Bản rất đời thường mà ấm áp.
Kết lại – mùa đông Nhật Bản nhìn từ trong bát
Sau vài mùa đông đi lại, ăn uống ở Nhật, mình nhận ra:
Người Nhật không chỉ chống chọi với cái lạnh bằng áo ấm, mà còn bằng những món ăn mùa đông đầy sự chăm chút.
Từ bát oden mua vội ở cửa hàng tiện lợi, nồi nabe quây quần cùng bạn bè, bát súp đậu đỏ ngọt ấm trong quán trà nhỏ, đến hộp cơm năm mới rực rỡ trên bàn gỗ – tất cả đã ghép lại trong mình thành một bức tranh rất riêng về ẩm thực mùa đông Nhật Bản.
Nếu bạn sắp đến Nhật vào mùa đông, hãy thử tự viết cho mình một hành trình bằng vị giác. Biết đâu, nhiều năm sau, khi nhớ lại chuyến đi, thứ đầu tiên hiện ra trong đầu bạn không phải là cái lạnh, mà là mùi nước dùng oden, vị dẻo của mochi, hay màu đỏ mọng của dâu tây mùa đông. Và lúc đó, bạn sẽ hiểu vì sao mùa đông ở Nhật không hề buồn như ta vẫn tưởng.
Sign up